ام اس چیست؟(۷)

ام اس چیست؟(۷)

۱۱ شهریور ۱۳۹۷ | ۰۹:۱۶ کد : ۱۹۹ اطلاعیه های مهم
تعداد بازدید:۲۷۸
ام اس چیست؟(۷)

ام اس چیست ؟ (7)

اگر در طول چند هفته اخیر با ما همراه بوده باشید، امروز منتظرید تا در ادامه مطالب قبلی یعنی اصولی کلی در خصوص بیماری ام اس، در مورد یک مطلب خاص ، جزئیات بیشتری را بدانید.

مطلب امروز ما "سیستم ایمنی" است. اگر کمی فکر کنید که چرا و چگونه ما می توانیم سالیان سال در مقابل هزاران هزار عامل بیماری زا مانند کوه استوار بمانیم و به قول معروف "خم به ابرو" نیاوریم، آن وقت ده ها سؤال در ذهنتان ایجاد می شود که پاسخ خیلی از آنها را علیرغم تلاش های فراوان، هنوز هیچکس نمی داند. چه عواملی در سیستم ایمنی همچون ارتشی نیرومند، عوامل بیماری زا را شناسایی می کنند؟ چه عواملی قادرند به آن عامل بیماری زا حمله کنند؟ ابزار دفاعی این ارتش نیرومند چه چیزهایی  هستند؟ این عملیات تدافعی چگونه و توسط چه عواملی هدایت می شوند؟ و . . . . .

حال می خواهیم به زبان ساده آنچه را که دانشمندان از سیستم ایمنی دریافته اند، به طور خیلی خلاصه آن هم فقط در ارتباط با ام اس، بیان کنیم.

مروری کلی بر سلول های ایمنی

اعمال سیستم ایمنی توسط دو نوع سلول (از نوع گلبول های سفید) انجام می گیرد.

  1. سلول های نوع B (به دلیل اینکه از مغز استخوان –bone marrow- منشاء می گیرند اینگونه نامگذاری شده اند) که موادی تولید می کنند به نام آنتی بادی
  2. سلول های نوع T ( به دلیل اینکه از عضوی از بدن به نام غده تیموس –thymus- منشاء می گیرند به این نام معروفند) که چند عمل متفاوت دارند.

الف) مستقیما به عوامل بیگانه مانند باکتری ها، ویروس ها یا هرمادهای که آشنا نباشد حمله می کنند.

ب) سبب تسهیل پاسخ های سلول نوع B  می شوند.

ج) موادی تولید می کنند به نام "سیتوکین ها" که قادرند فعالیت های سایر سلول ها را هدایت کنند

انواع مختلف سلول T

الف) سلول های T کمک کننده = Helper T Cell

این سلول ها در واقع خط اول دفاع ما هستند چرا که قادرند دشمن را شناسایی کنند و وجود آن را به سایر نیروها اعلام نمایند. برای این خبر رسانی، سلول های T کمک کننده مواد " سیتوکین" را تولید می کنند و علاوه بر آن ساخته شدن آنتی بادی را توسط سلول های B، تحریک می کنند.

ب) سلول های T تنظیم کننده = Regulatory T Cell

برعکس نوع قبل کار می کنند و در واقع سبب تضعیف پاسخ های ایمنی می شوند ( به نوعی ستون پنجم محسوب می شوند)

ج) سلول های T کشنده = Killer T Cell

مستقیما به دشمن حمله می کنند و هرآنچه را که بیگانه تلقی کنند نابود می کنند.

سلول های T چگونه بیگانه را شناسایی می کنند؟

هر سلول T فقط قادر است بیگانه خاصی را شناسایی کند. حتما از خود می پرسید چگونه؟ سلول های T مولکول های پروتئینی در سطح خود دارند به نام "گیرنده –Receptor" در واقع این گیرنده ها مانند کلیدهایی عمل می کنند که هرگاه قفل مربوط به خود را پیدا کنند (یعنی همان عامل بیگانه) به آن متصل می شوند و پس از آن بقیه اتفاقات یکی پس از دیگری روی می دهد و نهایتا آن عامل مهاجم و بیگانه نابود می شود. اینکه کدام سلول T چه نوع گیرنده ای در سطح خود داشته باشد و به چه تعداد، معمایی است که ژن ها آن را حل می کنند.

حال برگردیم به ام اس خودمان !

در حال حاضر معتقدیم که بیماری ام اس در نتیجه یک واکنش ایمنی غیرطبیعی ایجاد می شود. درواقع در اینجا سلول های ایمنی فرد اشتباها بخش هایی از سیستم عصبی را بیگانه و دشمن تلقی می کنند (به قول معروف گل به خودی!) که در مطلب قبلی گفتیم عمدتا ماده میلین، سلول های سازنده آن یعنی اولیگودندوسیت ها و حتی خود رشته های عصبی هستند که دشمن انگاشته می شوند و مورد حمله قرار می گیرند و مشکلات بیماری ام اس را پدید می آورند.

در حین حملات بیماری ام اس، چه تغییراتی در سیستم ایمنی روی می دهد؟

  • در حین حمله بیماری ام اس، اعمال سلول های T تنظیم کننده کاهش می یابد (در خون محیطی)
  • تعداد سلول های T کمک کننده افزایش می یابد (در مایع مغزی- نخاعی)
  • سلول های T فعال شده که از خون وارد سیستم عصبی می شوند افزایش می یابند و سلول های دیگری را به محل فرا می خوانند.
  • تعداد سلول های ایمنی که علیه میلین فعال هستند در مقایسه با سایر افراد، افزایش نشان می دهد.

چند کلمه در خصوص داروهای ام اس و سیستم ایمنی

حال که دانستید شاه کلید معمای ما در ام اس، سلول های T (و بعضاB) هستند احتمالا حدس می زنید که داروهای کنترل کننده بیماری بر روی این سلول ها و فعالیت هاشان اثر می گذارند. اگر قبول کنیم که در ام اس سلول های T کمک کننده و T کشنده افزایش می یابند و یا فعال می شوند و از طرفی سلول های T تنظیم کننده کاهش می یابند پس لازم است داروهایی تولید کنیم که اختصاصا بر روی سلول های T و گیرنده های آنها که علیه میلین (و یا سایر قسمت های هدف) فعال شده اند اثرگذار باشند. واقعیت این است که داروهایی که در حال حاضر برای کنترل ام اس در بازار دنیا موجود هستند، هریک به نوعی و از راهی متفاوت همین هدف را دنبال می کنند. مطالعاتی هم درحال انجام هستند که داروهایی را علیه سیتوکین ها تولید کنند و یا داروهایی که بتوانند جلوی فعالیت سلول های T را بگیرند.

 

به امید تولید داروهای هرچه بهتر

دکتر شکوفه علایی

متخصص بیماری های مغز و اعصاب

عضو کمیته علمی انجمن ام اس ایران

 


۱ رای

نظر شما :