1393-07-30 09:44

به نام خدا

  • تعاریف

در سال 1980 سازمان بهداشت جهانی تعاریفی از اختلال ، ناتوانی و معلولیت ارائه نموده است . مطابق ترمینولوژی ICIDH(1) بدین شرح است.

اختلال:                 Impairment

با غیر عادی بودن ساختار نمود ظاهری، کارکرد ارگانیسم و سیستم های بدنی مرتبط است به عبارت دیگر هر گونه از دست دادن یا غیر طبیعی شدن موقتی یا دائمی ساختار یا عملکرد بدنی که می تواند منشاء فیزیولوژیک یا سایکولوژی داشته باشد ، اصولا" نمایانگر آشفتگی های موجود در سطح ارگانیک است

ناتوانی:                Disability

ناتوانی منعکس کننده پیامدهای اختلال در عملکرد و فعالیت فرد است . به عبارت دیگر ناتوانی زائیده شرایط خاص جسمی و روانی است که بر فرد عارض شده و غالبا" با رفع کسالت و بیماری ، ناتوانی نیز برطرف می شود. یعنی ناتوانی امری موقتی است که طی آن شخص شکل خود را به نحو درستی درک کرده بیشترین سعی خود را در جهت مقابله با آن انجام می دهد.

 

 

معلولیت:           Handicappy

معلولیت به مجموعه ای از اختلالات جسمی یا روانی گفته می شود که فرد را از ادامه زندگی عادی و مستقل خود، به صورت شخصی یا اجتماعی باز می دارد. بنابراین معلولیت عبارت است از فقدان یا کاهش فرصت ها، برای سهیم شدن در زندگی اجتماعی در سطح برابر با دیگران

معلول:               Handicap

معلول کسی است که بخشی از توانایی های فیزیکی ، جسمی، اجتماعی، حرفه ای ، ذهنی و روانی خود را از دست داده یا اصلا" به دست نیاورده است بنابراین باید سعی شود توانایی های او را تا حد ممکن افزایش داد.

1- international classification of impairment ,disability and handicap

 

 

  • تعریف توانبخشی :

توانبخشی عبارتست از فعالیتی هدف گرا و دارای محدویت زمانی که هدفش توانا ساختن یک شخص دارای اختلال برای رسیدن به یک سطح ذهنی، جسمی، اجتماعی و کار کردی مناسب است که در این راه او را برای تغییر دادن زندگی اش با ابزارهایی مجهز میسازد ( سازمان بهداشت جهانی WHO 1980 ) (1)در توانبخشی مفاهیمی همچون یکپارچه سازی ، اجتماعی، کاهش اثرات ناتوانی، توانمندی سازی، کیفیت زندگی و ... مورد توجه و قابل اهمیت می باشد.                                                                           1- Word Health Organization

                  

  • آمار افراد دارای ناتوانی:

جمعیت جهان بسرعت در حال رشد بوده و به همان نسبت نیز آمار معلولین رو به افزایش خواهد بود. بر اساس مستندات سازمان بهداشت جهانی در مجموع تعداد افراد دارای ناتوانی در حال افزایش است نه تنها به عنوان بخشی از رشد طبیعی جمعیت بلکه بدلیل افزایش امید به زندگی و به همراه افزایش تعدادآنان ، میزان ناتوانی نیز بالا خواهد بود. پروفسور هلاندر(1) کارشناس ارشد معلولان در سازمان بهداشت در پی بررسی های گسترده و طولانی مدت روی جوامع مختلف به تعداد افراد مبتلا به چهار نقص معلولیت زای عمده ( جسمی ، حرکتی ، شنوایی ،بینایی،ذهنی) را رقم 3/4 درصد در جمعیت آن جامعه می داند و اظهار می دارد که این نسبت در سنین مختلف افراد جامعه متفاوت می باشد.                       Prof-helander1-

  • انواع معلولیت:

-       جسمی حرکتی

-       نابینایان

-       ناشنوایان

-       کم توانان ذهنی

-       روانی

  • اهداف توانبخشی:

-       پیشگیری از ایجاد یا بروز بیشتر ناتوانی

-       جلوگیری از پیشرفت ناتوانی و آموزش عملکردی در ارتباط با نیازهای فرد

-       ارتقاء سطح آگاهی عمومی نسبت به ناتوانی و توانبخشی و ایجاد فرصتهای برابر

-       سعی در خودکفایی فرد دارای ناتوانی و قادر سازی وی در برخورد با مشکلات

-       تطابق زندگی فرد دارای ناتوانی با جامعه بوسیله آموزش و مشاوره

-       ارائه طرحهای تسهیلاتی و خدمات شهری و مسکونی مناسب جهت استفاده افراد دارای ناتوانی

-       آموزش و افزایش مهارتها در همه زمینه ها

-       افزایش آگاهی افراد دارای ناتوانی نسبت به توانائیهای جسمی ، روانی خویش و تطبیق آنان با محیط

-       استقلال اقتصادی از طریق اشتغال و تبدیل وی بعنوان یک فرد موثر در جامعه

  • ارکان توانبخشی

همانگونه که گفته شد توانبخشی یک فرآیند هدف گرا بوده که در هر مقطع از فرآیند با هدفی خاص که با دیگر عوامل پیوستگی مستقیم دارد و این ارکان اساسی عبارتند از:

  • توانپزشکی                                  Medical Rehabilitation

مجموعه اقدامات تشخیص درمانی است که در جهت بهبود نقص عارض شده و پیامدهای ناتوان کننده ناشی از نقص در فرد دارای ناتوانی به انجام می رسد

قابل ذکر است معمولاً اقدامات جهت حفظ سلامت انسان در سه سطح صورت می پذیرد

سطح اول : شامل برنامه های بهداشتی به منظور ممانعت بروز عارضه ،سانحه و بیماری

سطح دوم : شامل اقدامات درمانی پس از بروز عارضه بیماری به منظور ممانعت از مرگ و میر یا بروز نقص

سطح سوم : شامل اقدامات توانبخشی به منظور کاهش ناتوانی و معلولیت ناشی از بروز نقص است

اقدامات توانپزشکی

-       برنامه ریزی و اقدام در زمینه فیزیوتراپی ، کاردرمانی ، گفتاردرمانی ، ارزیابی ذهنی و روانشناسی ، مراقبت و پرستاری تربیت شنیداری و روش ارتباط ، تقویت ذهن ، تهیه وسایل کمکی و جانشینی ، تحرک و جهت یابی ... بر اساس تشخیص و نیاز فرد انجام می گیرد

  • توانبخشی اجتماعی    Social Rehabilitation      

-       توانبخشی اجتماعی یکی از چهار رکن اساسی توانبخشی که موظف به ایجاد شرایط مناسب اقتصادی ، اجتماعی جهت بازگشت فرد معلول را به جامعه می باشد

اقدامات توانبخشی اجتماعی                                          

-       انجام مدیریت مناسب جهت هماهنگی و مشارکت با دیگر ارگان توانبخشی به منظور شرایط بازگشت به جامعه بعنوان فردی مولد و کاهش مشکلات و محرومیتها

-       ایجاد شرایط زندگی مناسب با توجه به شرایط جسمی و ذهنی و روحی فرد

-       ایجاد محلی مناسب برای فرد معلول جهت زندگی و رفع مشکلاتی که دارد

-       فراهم آوردن شرایط مشارکت فرد در فعالیتهای جامعه

-       تلاش در جهت فرصتهای برابر و توانمند سازی فرد

-       فراهم آوردن شرایطی که فرد دارای ناتوانی امکان دسترسی به توانبخشی ، نگهداری ، و ... داشته باشد.

  • توانبخشی آموزشی                                    Educational Rehabilitation

عبارت از اقدامات و فعالیتهای آموزشی که بر اساس شرایط جسمانی ، ذهنی ، روحی، هر معلول طراحی گردیده و به منظور بهتر زیستن و افزایش کیفیت زندگی می باشد

اقدامات توانبخشی آموزشی

-       آموزش به افراد معلول ، خانواده آنان ، جامعه ، نیروهای انسانی شاغل در کادر توانبخشی

- آموزشها بر اساس شرایط اجتماعی ، فرد معلول ، نوع فعالیت و ... تعیین و برنامه ریزی می گردد

  • توانبخشی حرفه ای                                                                              Vocational Rehabilitation

توانبخشی حرفه ای را شاید بتوان برآیند نهایی فعالیتها دانست زیراکه پس از دریافت دیگر خدمات نیاز به یک شغل مناسب اقتصادی می باشد بطور کل توانبخشی حرفه ای به مجموعه ای اقداماتی که در جهت استقلال و به کاری فرد معلول به گونه ای که بتواند از طریق آن ضمن کسب درآمد و تامین معاش به منزلت شخص و اجتماعی دست یابد

اقدامات توانبخشی حرفه ای

-       آماده سازی فرد معلول جهت شغل مناسب همچون تقویت حس مسئولیت پذیری ، رعایت انضباط ، رعایت روابط انسانی ، عقل معاش و ... حرفه آموزی می باشد

-       ارزشیابی حرفه ای در مقاطع ( ارزیابی اولیه ، ارزیابی مستمر ضمن آموزش ، ارزیابی نهایی )

-       پس از کسب مهارت و تعیین ارزشیابی نامبرده نسبت به کاریابی وی اقدام بعمل می آید

-       اشتغال می تواند در قالب استادشاگردی ، استخدامی ، مستقل و یا بصورت کارگاههای حمایت شده وتعاونیهای تولیدی و اشتغال در منزل باشد .

  • رویکرد ارائه خدمات توانبخشی :

-       توانبخشی مبتنی به مراکز :

موسسات روزانه ، شبانه روزی توانبخشی مسئولیت فراهم آوردن خدمات مورد نیاز افراد دارای ناتوانی بوده و خدمات متمرکز بر فرد ناتوان بوده و خانواده و جامعه دیگر افراد جامعه نقشی کمی را دارند.

-       توانبخشی فرا موسسه ای:

برابر برنامه تیم توانبخشی ( افراد متخصص ) به خانه افراد دارای ناتوانی مراجعه نموده و خدمات مورد نیاز توانبخشی را ارائه می نمایند. ارائه خدمات متمرکز به فرد دارای ناتوانی و کمک خانواده دخالت کمتری را دارد.

-       توانبخشی مبتنی بر جامعه

استفاده از تجهیزات ساده، قابل ساخت و موجود در جامعه بوده که با مشارکت اعضای خانواده و جامعه از طریق آموزش مهارتهای ساده ارائه خدمات در محیط طبیعی زندگی می باشد.

  • اهداف سازمان بهداشت جهانی در برنامه های مربوط به ناتوانی و معلولیت(1):

-       پیشگیری ( مراقبت های بهداشتی اولیه، معاینات پزشکی اجباری، برنامه های آموزشی ، قانونگذاری و ساختارهای زیر بنایی )

-       برابر سازی فرصتها: از فرآیندی که از طریق آن سیستم عمومی جامعه از قبیل محیط فیزیکی، فرهنگی، مسکن، حمل و نقل، خدمات اجتماعی و بهداشتی ، فرصت های آموزشی و شکلی ، زندگی فرهنگی، اجتماعی، تحصیلات ورزشی و تفریحی ... برای همه افراد قابل دسترس می باشد.

-       توانبخشی: بازگرداندن افراد ناتوان به یک سبک زندگی تا حد ممکن طبیعی و با تاکید بر استقلال اقتصادی ، اجتماعی محسوب می شود که این رفتار موجب استقلال در زندگی روزانه آنان می گردد ،که مرتبط با عواملی همچون ، حمایت از جانب خانواده هایشان، داشتن شغل در بازار کار ، یا داشتن یک شغل حمایت شده و حمایت های دولتی می باشد.

                   مبانی توانبخشی ( انتشارات دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی )

 

ابوالقاسم نجفی

کارشناس ارشد فیزیوتراپی

نظر شما