1394-06-28 13:52

نحوه استفاده از وسایل کمک حرکتی

مقدمه:

     نحوه ساخت وسایل کمک حرکتی گونه ایست که برای حرکت افرادی که دارای مشکل حرکتی بوده مناسب می باشد . استفاده از این وسایل شاید به زمانهای بسیار دور بر می گردد. مطالعات نشان میدهد که در زمان قدیم باستان از اینگونه وسایل بطور ساده و ابتدایی جهت راه رفتن کمک می گرفتند . واقعیت این است که همه مشکلات راه رفتن اختصاصاً با روشهای جراحی ، دارویی و .. درمان نمی شود استفاده از موارد فوق به منظور آموزش و تسریع در درمان و حرکت می باشد .ضرورت بهره مندی از اینگونه وسایل افزایش تعادل ، توانایی تحمل وزن ، کاهش وزن بدن از روی اندامهای تحتانی دچار مشکل را بهمراه دارد برای استفاده از اینگونه وسایل در مرحله اول می بایستی با پزشک ،فیزیوتراپیست ، کاردرمان و دیگر کارشناسان ذیربط مشورت گردد تا با شناسایی مشکل فرد نسبت به انتخاب نوع وسیله کمکی ،تنظیم اندازه و چگونگی روش استفاده از آن به فرد آموزش داده شود.

وسایل کمکی می توانند باعث احساس درد کمتری برای فرد در اندام تحتانی ایجاد نماید، افتادگی وزن بر اعضای تحتانی را کم نمایند، شرایط جبرانی را در صورت نبود هماهنگی انجام دهند ، تحمل- تعادل و قدرت فراهم نماید.

در صورت نامناسب بودن وسایل کمکی حرکتی می تواند اثرات منفی همچون، ناپایداری و استحکام وسیله، افزایش مصرف انرژی، ضعف حرکت و عدم امنیت و تعادل را بوجود آورد.

1-  عصا:

عصا موجب تعادل بیشتر فرد شده و زمانی بکار می رود که فقط یک اندام فوقانی برای تعادل یا تحمل وزن مورد نیاز است و یا زمانی است که فقط برای کمک به یک پا و کم کردن فشار بر آن از عصا استفاده می شود می توانند به شکل های :

 

- عصای استاندارد( Standard) : فقط به منظور حفظ تعادل استفاده می شود نه به جهت تحمل وزن ، افرادی که مشکل بینایی و آتاکسی حسی      می باشند. از این نوع عصا استفاده می نمایند. معمولاً جنس این عصا ( سبک وزن و ارزان بوده ) نوع آلومینیومی آن بسادگی قابل تنظیم می باشند.

 

- عصای ( offset ) : این عصا برای جابجایی وزن بیمار روی تنه عصا می باشد و امکان تحمل وزن یک دستی را بطور نسبی انجام می یابد و جنس آن آلومینیومی بوده و طول آن قابل تنظیم می باش

 

- عصای چهارپایه ( quad ) : این عصا نسبت به عصایoffset یک سطح اتکا وسیع را ایجاد می نماید و تحمل وزن بیشتر را دارد. سطح اتکا بیشتر، تعادل در ایستادن و راه رفتن را فراهم می کند و زمانیکه نگه داشته نشود می تواند بر روی زمین قرار بگیرد و فرد از دستهایش استفاده نماید.

 

 

- عصای همی واکر ( walk ) : از جنس آلومینیوم بوده که یک بخش عمودی با یک دسته و دو پا و یک بخش دیگر دو پا به صورت مورب می باشد برای آنانیکه ضعف شدید پا داشته و نسبت به عصای چهار شاخه بعلت داشتن سطح اتکا بیشتر از تعادل و مقاومت بیشتر برخوردار می باشد و حمل آن به آسانی با یک دست امکان پذیر می باشد.

 

 

چگونه با عصا راه برویم:

استفاده عصا زمانی است که یک پا دچار مشکل می باشد و عصا در دستی قرار می گیرد که ضعف یا مشکل در پای مقابل است. برای راه رفتن با عصا از دو روش می توان استفاده نمود.

1-  ابتدا عصا را کمی جلوتر گذاشته و پای مشکل دار به جلو آورده می شود و سپس پای سالم در کنار آن با کمی فاصله قرار می گیرد. با توجه باینکه دوپا در کنار هم قرار می گیرد در حفظ تعادل بایستی دقت گردد.

2-  همزمان پای مشکل دار و عصا یک گام به جلو گذاشته می شود و سپس پای سالم کنار پای مشکل دار با کمی فاصله قرار می گیرد.

 

 

 

 

بالا و پایین رفتن از پله ها با استفاده از عصا:

1-         ابتدا اندام تحتانی سالم بالا آورده شود

2-         سپس عصا و اندام ضعیف همزمان به بالا کشیده شود

3-         برای حرکت به سمت پائین بطور معکوس انجام می شود

تنظیم اندازه عصا:

بیمارآرنجش را تا 30 درجه خم کند و دسته عصا را تقریباً در سطح استخوان لگن و نوک عصا را در 15 سانتی متری کنار قاعده انگشت پنجم پا قرار دهد.

 

کراچ ( Crutch ) :

1-     کراچ زیر بغل ( axillary ) :

این نوع کراچ دارای سطح اتکا بیشتر بوده و تحمل بیشتر وزن را فراهم می آورد و جهت استفاده از این کراچ نیاز به قدرت مناسب عضلانی می باشد. بیشتر اوقات بصورت دو طرفه استفاده می شود و معمولاً زمانی بکار برده می شود که به هر دلیلی باید مدتی پا به زمین گذاشته نشود و یا وزن بطور کامل روی پا وارد نشود. معمولاً کراچ ها از جنس چوب یا آلومنیوم بوده و که قابل تنظیم می باشند. کراچ های زیر بغل استاندارد دارای دو بالشتک تکیه گاه که هر یک قطعه زیر بازو قرار می گیرد و همچنین در هر کراچ یک تکیه گاه در پائین جهت گرفتن دستها نیز می باشد. اصلی ترین مزیت تحمل 80 درصد وزن را فراهم می کند. این کراچ نسبت به دیگر عصاها حمایت بیشتر را برای فرد ایجاد می نماید. باید دقت در خصوص عدم فشار زیاد بر شبکه زیربغل را داشت.

 

 

 

2-     کراچ ساعد یا آرنجی ( Forearm ) :

این نوع کراچ امکان استفاده تا 50 درصد وزن را فراهم نموده و زمانهایی بکار برده می شود که ضایعات اندام فوقانی حدالاقل بوده و در مواردی همچون شکستگی ها و مشکلات مفصلی و قطع عضو اندام تحتانی بکار می رود نحوه راه رفتن این نوع کراچ همانند کراچ زیربغل (دو نقطه ، سه نقطه و چهار نقطه ) می باشد. جهت تنظیم این عصا ها در بخش ساعد و همچنین انتهای عصا گونه ای ساخته شده است که قابل تنظیم و متغیر می باشدو تعدادی نیز از قبل تنظیم شده و در اندازه های متوسط و بزرگ در دسترس می باشند.

 

چگونه تعادل خود را با عصای زیر بغل حفظ کنیم:

مهمترین موضوع استفاده از عصای زیر بغل حفظ تعادل می باشد. در زمان راه رفتن می بایستی بدن مقاوم محکم و حالت شلی و بی تعادلی را نداشته باشد. بایستی سر مستقیم و بالا ،شانه ها به عقب و لگن ها در جلو قرار گیرد و نگاه بطرف مقابل باشد. در حالت ایستاده می بایستی انتهای دو عصا کمی از عرض پاها فراتر باشد. در زمان راه رفتن از سطحی که استفاده می شود دقت گردد که لغزنده نباشد خصوصاً سطوح خیس یا یخ زده ،. از کفش مناسب استفاده گردد، پس از اطمینان از تعادل و آموزش راه رفتن اقدام به استفاده به صورت تنهایی و خارج از خانه انجام گردد.

چگونه با عصای زیر بغل راه برویم:

معمولاً از روش های ذیل برای راه رفتن با استفاده از عصای زیر بغل انجام می گردد:

1-         در این روش راه رفتن، دو عصا به فاصله 20 سانتیمتر از پاها قرار داده می شود. عصاها یکی یکی یا همزمان با اندازه مناسب در جلو قرار داده می شود و با فشار بر دستگیره ها و یک جهش هر دو پا را دو برابر فاصله در جلو قرار داده می شود که به این حرکت نوسانی یا پاندولی گفته می شود. این حرکت که هر دو پا همزمان از زمین جدا شده و همزمان با زمین تماس پیدا می کند. مجدداً این حرکت ادامه پیدا می نماید. مزیت این روش آنست که سرعت حرکت بیشتر به بیمار داده می شود و معمولاً به این روش راه رفتن دو نقطه( نوسانی ) گفته می شود.

2-     در این روش راه رفتن هر دو عصا به اندازه معین به طرف جلو قرار داده و سپس هر یک از پاها به ترتیب بلند نموده و در یک خط مستقیم بین دو عصا قرار می گیرد. در این روش راه رفتن سعی می شود کمتر از نیمی از وزن بدن به پایی که به زمین تماس دارد متحمل و نیمی دیگر از طریق اندام فوقانی به عصا انجام شود. تکرار این اعمال جهت راه رفتن ادامه می یابد .

3-     در روشی دیگر که عصاها یکی بعد از دیگری به اندازه مناسب به طرف جلو در یک امتداد قرار داده و آنگاه به طور متناوب یک پا جلوتر از پای دیگر قرار می گیرد در این روش پاها در یک خط مستقیم قرار نمی گیرد. مزیت این روش نسبت به دیگر روشها مصرف حداقل انرژی در راه رفتن می باشد.

4-     روش راه رفتن چهار نقطه ای منظم ، ابتدا یکی از عصاها را بطرف جلوبه اندازه مناسب قرار داده و آنگاه پای مخالف همین عصا را در امتداد عصا گذاشته و سپس عصای دیگر را به اندازه همان عصای اول به طرف جلو آورده و بالاخره پای مخالف عصا آورده می شود . در مرحله دوم نیز در امتداد عصاها و پای قبلی قرار داده می شود.

 

 

 

نحوه بلند شدن و نشستن بر روی صندلی:

  • برای نشستن مناسب است از صندلیهای که دارای دسته و استقامت بیشترمی باشند استفاده شود ابتدا در وضعیت ایستاده پشت به صندلی گونه ای که ساق پاها صندلی را حس نمایند. دو عصا در یک دست قرار گرفته با دست دیگر بایستی دسته را قرار گرفته پای ضعف تر یا آسیب دیده به سمت جلو آورده می شود زانوی پای سالم خم و به پائین کشیده می شود و سپس روی صندلی می نشیند.
  • جهت بلند شدن از روی صندلی، کمی به طرف لبه صندلی کشیده شده به سمت جلو می آئیم و هر دو عصا را با دست طرف آسیب دیده گرفته و سپس با استفاده از گرفتن دسته صندلی پای سالم روی زمین قرار گرفته و بلند می شویم در این مرحله یکی از عصاها را نیز به دست دیگر داده و حرکت می نمائیم.

 

نحوه بالا و پائین رفتن از پله با عصا:

بطور کلی برای بالا رفتن ابتدا پای سالم را بالا برده و سپس پای مشکل دار بالا کشیده می شود و برای پائین آمدن از پله ابتدا باید پای ضعف پائین آورده می شود و پس از آن پای سالم را پائین آورده می شود این اصل که در بالا رفتن پای قوی و در پائین آمدن پای ناتوان فراموش نشود.

 

روش راه رفتن با پای مصنوعی:

در مراکز ارتوپدی پس از انجام آخرین پرو به بیمار آموزش راه رفتن در داخل پارالل و سپس آموزش با دو عصا مطابق روشهای نوسانی و چهار نقطه ای داده می شود.

نحوه بالا و پایین رفتن از پله بوسیله عصای زیربغل:

  • برای بالا رفتن جلو پله قرار می گیریم. سپس پای سالم را در اولین پله قرار داده و زانو بحالت صاف و مستقیم نموده و همزمان هر دو عصا با پای آسیب دیده به بالا کشیده شود و کنار پاها قرار می گیرد و این حرکت با دیگر پله بطرف بالا تکرار می شود. گاهی اوقات در کنار پله نرده وجود دارد که می بایستی با گرفتن یک عصا در یک دست و گرفتن نرده با دست دیگر پای سالم را در زمین بلند نموده روی پله قرار داده و سپس پای دیگر با عصا به طرف بالا کشیده می شود.
  • برای پائین آمدن از پله ضمن رعایت ایمنی و در صورت نداشتن نرده می بایستی از یک نفر کمک گرفته شود. در این روش می بایستی ابتدا یک عصای خود را روی پله پائین قرارداده و سپس یکی از پاهای خود را روی همین پله می گذارد و سپس عصای دوم و پای دوم را روی پله قرار می دهد. فرد باید توجه داشته باشد که سرو تنه را بیش از حد به جلو خم نکند ممکن است باعث سقوط فرد گردد. چنانچه دارای نرده می باشد. فرد عصاها را در یک دست قرار داده و با دست دیگر نرده را می گیرد . ابتدا پای سالم را روی پله پائین قرار داده و سپس خود را به پائین می برد و به این عمل تکرار می گردد.

چگونگی تنظیم اندازه مناسب عصای زیربغل:

1-   در وضعیف ایستاده بالشتک عصای زیربغل حدالاقل می بایستی 3 بند انگشت پایین تر از زیربغل باشد

2-   دسته عصای زیر بغل هم سطح مفصل ران قرار گیرد به طوریکه در زمان استفاده آرنج زاویه نزدیک به 30 درجه را داشته باشد

نکات ضروری جهت استفاده از عصای زیربغل:

1-     برای نگه داشتن عصای زیربغل از قسمت بالای بازو و تنه استفاده شود و از دست و دستگیره عصا جهت کنترل وحرکت و تحمل وزن استفاده شود.

2-     جهت جلوگیری از صدمه عروق و اعصاب به زیربغل از بالشتکهای نرم استفاده گردد و فشار مستقیم به بالشتک نباشد.

3-     هر چند وقت یکبار عصا بازدید گردد تا از اتصالات آن مطمئین شوید.

 

 

 

واکر:

واکر وسیله کمکی برای راه رفتن است که دارای چهار پایه می باشد و زمانی به بیمار تجویز می گردد که فرد در راه رفتن و ایستادن دارای تعادل کافی نمی باشد . یا اینکه هدف جلوگیری از وزن اندازی بر روی یک پا باشد.در زمان انتخاب می بایستی دقت شود که تاحدامکان سبک باشد تا حمل و جابجایی آن برای فرد آسان گردد و گونه ای نباشد که وزن واکر موجب زحمت فرد گردد و از نظر اندازه واکر نیز بایستی به گونه ای انتخاب گردد تا امکان عبور از دربها براحتی صورت گیرد ،موقع راه رفتن با واکر می بایستی مستقیم جلو را نگاه کرد ، در زمان استفاده واکر از کفش های مناسب استفاده گردد تا موجب لغزش و افتادن فرد نگردد ، مراقب زمینهای خیس و لغزنده بوده در زمان حرکت پاها با فاصله نگه داشته شود و به گونه نباشد که یک پا جلوی پای دیگر را بگیرد و موجب عدم تعادل گردد. در زمان راه رفتن با قدمهای مناسب و کوتاه بطرف جلوحرکت نمائید و همان اندازه نیز واکر بطرف جلو برده شود. در زمان استفاده از واکر وضعیت بدنی بصورت نرمال باشد.

واکرهای بسیار متفاوتی ساخته شده است. تعدادی فاقد چرخ می باشد، بعضی دیگر دارای دوچرخ و یا چهار چرخ دارند. استفاده هر یک از واکرها بستگی به شرایط فرد استفاده کننده می باشد.

 

 

 

 

روش راه رفتن با واکر:

1-     واکر را با دستان بلند کرده و آنرا قدری جلوتر در زمین بگذارید به گونه ای ایکه انتهای پایه های عقبی در موازات پنجه پا قرار گیرد.

2-     پس از اطمینان از تعادل و استحکام واکر کمی بطرف جلو خم شده و پایی که ضعیف است را بلند کرده و یک قدم بطرف جلو روی زمین بگذارید

3-     با تکیه و اطمینان از تعادل خود پای سالم را بلند کرده و در کنار پای اول قرار دهید

4-     به همین ترتیب گام برداشتن ادامه می یابد.

 

 

 

روش بلند شدن از تخت و نحوه استفاده از واکر:

1-     به آرامی پای ضعیف را لبه تخت قراردهید

2-     با استفاده از فشار دو آرنج بر روی تخت تنه چرخانده شده

3-     سپس پای سالم را به لبه تخت آورده و بنشینید

4-     پس از اطمینان از تعادل نشستن به آرامی واکر را بگیرید و بلند شوید و حرکت نمائید

 

نحوه نشستن بر روی صندلی ، تخت ، توالت فرنگی ، با داشتن واکر:

1-     به آرامی پشت خود را به صندلی نزدیک کنید تا لبه صندلی را در پشت ساق پا احساس کنید

2-     پای ضعیف را کمی به جلو آورده

3-     توسط یک دست دسته صندلی را گرفته و سپس با دست دیگر نیز همین حرکت را انجام داده

4-     به آرامی روی صندلی بنشینید و تعادل خود را با فشار دادن به جلو وعقب آوردن پای سالم بر روی صندلی برقرار نمائید.

 

 

نحوه بلند شدن از روی صندلی ، تخت، توالت فرنگی و .. با داشتن واکر:

1-     واکر را نزدیک و مماس صندلی قرار دهید و از تعادل و محکم بودن آن اطمینان داشته باشید

2-     با استفاده از پای سالم که کمی عقب تر از پای ضعیف تر است به جلو خم شده یک دست بر روی دسته صندلی و دست دیگر بر روی واکر قرار داده و با فشار همزمان دو دست و پای سالم بلند شوید و هر دو دست بر روی واکر قرار گیرد

3-     پس از اطمینان از تعادل از ایستادن حرکت را آغاز نمائید

 

نحوه بالا رفتن از پله با واکر از سمت جلو :

1-     پایه های جلویی واکر مماس پله قرار می گیرند

2-     واکر را بلند کرده و بر روی پله بالا قرار می دهیم

3-     در حالیکه دستها محکم بوده و به دسته واکر فشار می آوریم ابتدا پای قوی را بالا آورده و روی پله می گذاریم

4-     سپس پای ضعیف را بلند کرده و در کنار پای دیگر روی پله قرار می دهیم .

 

 

پایین رفتن از پله با واکر از سمت جلو :

1-     واکر را بلند کرده و در پایین پله قرار می دهیم

2-     ابتدا پای ضعیف را بر روی سطح پایین می گذاریم

3-     سپس با حفظ تعادل پای سالم بطرف پایین آورده و در کنار پای دیگر قرار می دهیم

 

 

 

بالا رفتن از پله با واکر از سمت عقب:

1-     با در دست داشتن واکر مماس با پله از پشت قرار گرفته طوری که پشت ساق پا مماس پله است

2-     با استفاده از نگه داشتن محکم دستها بر روی دسته واکر پای سالم را بر روی سطح پله بالا قرار می دهیم

3-     با قرار دادن وزن روی پای سالم که در روی پله می باشد پای ضعیف را همراه با واکر به سطح پله آورده می شود.

( به علت سطح کم پله ها هیچگاه جهت بالا رفتن یا پائین آمدن از پله ها از واکر استفاده نشود مگر یک پله با شرایط مناسب سازی شده.)

 

 

تنظیم اندازه واکر:

معمولاً واکرها قابل تنظیم می باشند و می توان با تغییر اندازه پایه ها اندازه استاندارد مورد نظررا تنظیم نمود. بهترین اندازه گیری به دین گونه می باشد، زمانیکه بیمار بطور مستقیم ایستاده است و آرنج 15 درجه خم شده می باشد دسته واکر در سطح زائده استخوان ( زند زیرین ) النار قرار گیرد و وقتی ایستاده اید و دست ها در طرفین بدن آویزان می باشند . چین انتهای سطح داخلی مچ در موازات و در سطح دسته واکر قرار داشته باشد.

 

ابوالقاسم نجفي

كارشناس فيزيوتراپي 

نظر شما